प्राथमिक व उच्च प्राथमिक शिक्षकांसाठी मार्गदर्शक: नवीन अभ्यासक्रम (SCF) मूल्यमापन पद्धती २०२६-२७ ची अचूक अंमलबजावणी

राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT), महाराष्ट्र यांनी शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ साठी इयत्ता १ ली ते ८ वी च्या सुधारित मूल्यमापन कार्यपद्धतीबाबत स्पष्ट व सुधारित परिपत्रक निर्गमित केले आहे. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० आणि राज्य अभ्यासक्रम आराखड्यानुसार (SCF) बदललेल्या विषयरचना, कलाशिक्षण व नव्याने सुरू झालेले व्यावसायिक शिक्षण यांच्या मूल्यमापनाबाबत वर्गशिक्षकांनी व विषयशिक्षकांनी कोणती अचूक कार्यवाही करायची, याचा हा सविस्तर कृती आराखडा.

१. अभ्यासक्रम बदल व प्रचलित CCE संदर्भातील स्थिती

• लागू इयत्ता: शैक्षणिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये इ. १ली आणि २०२६-२७ पासून इ. २री, ३री, ४थी व ६वी साठी नवीन अभ्यासक्रम लागू झाला आहे.
• CCE शासन निर्णय (२० ऑगस्ट २०१०) कायम: ज्या विषयांच्या नावांत बदल झालेला नाही किंवा जेथे जुना अभ्यासक्रम सुरू आहे, तेथे २०१० च्या प्रचलित सातत्यपूर्ण सर्वंकष मूल्यमापन (CCE) पद्धतीनुसारच मूल्यमापन होईल.
• समग्र प्रगती पत्रक (HPC): सध्या HPC ची अंमलबजावणी केवळ निवडक पथदर्शी (Pilot) शाळांमध्ये सुरू आहे. जोपर्यंत सार्वत्रिक अंमलबजावणीचे स्वतंत्र आदेश येत नाहीत, तोपर्यंत सर्व शाळांनी प्रचलित CCE नोंदीच अधिकृत ठेवाव्यात.
• इयत्ता ५ वी व ८ वी परीक्षा: ७ डिसेंबर २०२३ च्या शासन निर्णयानुसार वार्षिक परीक्षा, पुनर्परीक्षा व मूल्यमापन प्रक्रिया पार पाडायची आहे.

२. बदललेल्या विषयांनुसार मूल्यमापनाचे अचूक स्वरूप

३. कलाशिक्षण मूल्यमापन (इ. ३री, ४थी व ६वी)

कलाशिक्षणात दृश्यकला, रंगमंच, संगीत आणि नृत्य व हालचाल या चारही कलागटांचा एकात्मिक विचार करण्यात आला आहे.

• साधनांची निवड: CCE च्या विहित ८ साधनांपैकी किमान ५ साधने वापरणे आवश्यक आहे.
• दोन अनिवार्य साधने:
  1. सादरीकरण (Presentation): विद्यार्थ्यांचा प्रत्यक्ष कलाविष्कार, अभिव्यक्ती, साधनांचा वापर, लय-ताल आणि आत्मविश्वास यावर आधारित कौशल्याधारित गुणांकन करावे.
  2. लेखी चाचणी: कलेचा सैद्धांतिक आशय, रंगांची ओळख, विविध साधने-साहित्याची जाण, लोककलांची माहिती व रसग्रहण तपासण्यासाठी लेखी चाचणी घेणे बंधनकारक आहे.

४. इयत्ता ६ वी : व्यावसायिक शिक्षण मूल्यमापन आराखडा (१०० गुण)

व्यावसायिक शिक्षण विषयाचे मूल्यमापन सत्रनिहाय १०० गुणांनुसार होईल. दुसऱ्या सत्राच्या अखेरीस दोन्ही सत्रांच्या गुणांची सरासरी काढून अंतिम १०० पैकी नोंद ठेवावी.

सत्राचे गुणविभागणी कोष्टक:

प्रकल्प अंमलबजावणीचे महत्त्वाचे नियम:

1. तीन कार्यक्षेत्रे: वर्षभरात खालील तिन्ही कार्यक्षेत्रांतून प्रत्येकी एक असे एकूण ३ प्रकल्प पूर्ण करणे अनिवार्य आहे:
   • सजीव आधारित कार्यक्षेत्र
   • यंत्र व साहित्य आधारित कार्यक्षेत्र
   • मानवी सेवा आधारित कार्यक्षेत्र
2. गुणांकन पद्धत: ज्या सत्रात १ प्रकल्प केला असेल तेथे ३० पैकी गुण द्यावेत; एकाच सत्रात २ प्रकल्प झाल्यास त्यांची सरासरी काढून ३० पैकी गुण नोंदवावेत.
3. प्रकल्प रुब्रिक्स (३० गुण): विषयाची निवड व महत्त्व (४ गुण), अभ्यासक्रम ध्येये CG1 ते CG4 निरंतर साध्यता (१० गुण), विश्लेषण व निष्कर्ष (४ गुण), सादरीकरण (५ गुण) आणि जीवन कौशल्ये (५ गुण).

५. शिक्षकांसाठी आवश्यक कृती-मार्गदर्शक (Checklist)

• नियोजनाची सुरुवात: सत्राच्या आरंभीच व्यावसायिक शिक्षणातील तीनही कार्यक्षेत्रांनुसार प्रकल्प व उपक्रमांचे वार्षिक वेळापत्रक निश्चित करा.
• रुब्रिक्सची पूर्वकल्पना: काम सुरू करण्यापूर्वीच विद्यार्थ्यांना गुणांकनाचे निकष स्पष्ट सांगा, जेणेकरून कामाची प्रक्रिया दर्जेदार होईल.
• प्रक्रियाभिमुख मूल्यमापन: केवळ अंतिम उत्पादनावर गुण न देता कृतीचे टप्पे, सुरक्षिततेचे नियम, साधनांची निवड आणि विद्यार्थ्यांचे स्वयंमूल्यमापन यावर भर द्या.
• अभिलेख जतन: कलाशिक्षणातील सादरीकरण नोंदी, व्यावसायिक शिक्षणाची उपक्रम पुस्तिका, प्रकल्प अहवाल व द्वितीय सत्रातील पोर्टफोलिओ फाईल तपासणीसह अद्ययावत ठेवा.