MAHA TET 2026 संपूर्ण अभ्यासक्रम - सप्टेंबर २०१३ | Paper I (1 ते 5) व Paper II (6 ते 8) पूर्ण अभ्यासक्रम मराठीत

 MAHA TET PAPER I (इयत्ता १ ते ५)

अभ्यासक्रम – 

MAHA TET
MAHA TET Syllabus
MAHA TET 2025
MAHA TET Paper 1
MAHA TET Paper 2
TET Exam
Balvikas
Child Development
Teaching Methodology
MAHA TET Notes
MAHA TET Marathi
MAHA TET Study Material
Primary TET
Upper Primary TET

विभाग १ : बालविकास व शिक्षणशास्त्र (३० गुण)

१. बालविकास

१) विकास, वाढ व परिपक्वता

• विकास, वाढ आणि परिपक्वता यांची संकल्पना व स्वरूप

• विकासाची तत्त्वे

• विकासावर परिणाम करणारे घटक – जैविक, मानसिक, सामाजिक

२) विकासाची क्षेत्रे व परस्परसंबंध

• शारीरिक व गतीविकास

• बौद्धिक विकास

• भावनिक विकास

• सामाजिक विकास

• नैतिक विकास

• भाषिक विकास
  (शैशवावस्था, लहान बाल्यावस्था, उत्तर बाल्यावस्था या टप्प्यांनुसार)

३) विकासविषयक सिद्धांत

• पियाजे – बौद्धिक विकास सिद्धांत

• कोलबर्ग – नैतिक विकास सिद्धांत

• चॉम्स्की – भाषा विकास

• कार्ल रॉजर्स – व्यक्तिमत्व विकास

४) वैयक्तिक भिन्नता

• अंतर्वैयक्तिक व आंतरवैयक्तिक भिन्नता

• अभिरुची, वृत्ती, बुद्धिमत्ता, सवयी, क्षमता

• मूल्यमापन पद्धती

५) व्यक्तिमत्व विकास

• व्यक्तिमत्वाची संकल्पना

• व्यक्तिमत्व विकासावर परिणाम करणारे घटक

६) समायोजन व मानसिक आरोग्य

• वर्तन समस्या

• मानसिक आरोग्य

७) बालविकास अभ्यास पद्धती

• निरीक्षण

• मुलाखत

• प्रकरण अध्ययन

• प्रायोगिक पद्धत

• आडवा (Cross-sectional) व दीर्घकालीन (Longitudinal) अभ्यास

८) विकासात्मक कार्ये व विकासातील अडथळे

२. शिक्षणाची समज

१) शिक्षणाची संकल्पना व स्वरूप

• इनपुट – प्रक्रिया – परिणाम

२) शिक्षणावर परिणाम करणारे घटक

• वैयक्तिक घटक

• पर्यावरणीय घटक

३) शिक्षण सिद्धांत

• वर्तनवाद – स्किनर, पावलॉव, थॉर्नडाईक

• रचनावाद – पियाजे, वायगॉट्स्की

• गेस्टाल्ट सिद्धांत – कोहलर, कॉफ्का

• निरीक्षणात्मक शिक्षण – बँडुरा

४) शिक्षणाची क्षेत्रे

• बौद्धिक

• भावनिक

• क्रियात्मक

५) प्रेरणा व शिक्षणातील भूमिका
६) स्मरणशक्ती व विस्मरण
७) शिक्षणांतरण

३. अध्यापनशास्त्रीय मुद्दे

१) अध्यापन व शिक्षण यांचा परस्परसंबंध
२) सामाजिक, राजकीय व सांस्कृतिक संदर्भातील विद्यार्थी
३) विविध पार्श्वभूमीतील मुले

• विशेष गरज असलेली मुले

• समावेशक शिक्षण

४) अध्यापन पद्धती

• शोधाधारित शिक्षण

• प्रकल्प पद्धती

• सर्वेक्षण

• निरीक्षण

• कृतीआधारित शिक्षण

५) वैयक्तिक व गट शिक्षण

• अध्ययन सवयी

• स्व-अध्ययन

• शिकणे कसे शिकावे

६) विषम गटांमध्ये अध्यापन

• सामाजिक-आर्थिक पार्श्वभूमी

• क्षमता व आवडी

७) अध्यापन नमुने

• शिक्षककेंद्रित

• विषयकेंद्रित

• विद्यार्थीकेंद्रित

८) नियोजित अध्यापन

• नियोजन घटक

• अध्यापन टप्पे – पूर्वक्रिया, क्रियाकालीन, पश्चक्रिया

९) शिक्षक कौशल्ये व गुणधर्म

१०) शिक्षण साधने

• स्वतः

• घर

• शाळा

• समाज

• तंत्रज्ञान

११) वर्गव्यवस्थापन

• शिक्षकाची नेतृत्वशैली

• निर्भय वातावरण निर्मिती

• वर्तन समस्या व्यवस्थापन

• मार्गदर्शन व समुपदेशन

• शिक्षा व कायदेशीर बाबी

• बालहक्क

• वेळ व्यवस्थापन

१२) मूल्यमापन

• शिक्षणासाठी मूल्यमापन

• शिक्षणाचे मूल्यमापन

• शाळास्तर मूल्यमापन

• सतत व सर्वांगीण मूल्यमापन (CCE)

१३) NCF 2005 व शिक्षण हक्क कायदा 2009 संदर्भातील अध्यापन

विभाग २ : भाषा I – मराठी (३० गुण)

·         (A) Content

·         आकलन

·         a) अपठित गद्य

·         b) अपठित पद्य

·         II - कविपरिचय, लेखक परिचय, चरित्रकार,

·         गद्य, पद्य विविध प्रक्रिया

·         III - प्रयोगाचे प्रकार, योग्य क्रमवार लिहणे, आकारविल्हे भाषांतर

·         Marks-24

·         IV - वर्णमाला, शब्दाच्या जाती, वचन, काळ, विभक्ती, विराम चिन्ह, संधी, समास,

·         विरुध्दार्थी, समानार्थी, पर्यायवाची शब्द, वाक्यप्रचार, म्हणी, अलंकार.

·         (B) Methodology

·         1- भाषा व्याख्या स्वरूप उद्देश

·         II - मातृभाषा स्वरूप, उद्दिष्टे, त्रैभाषीक सुत्र, परस्पर संबंध, माध्यमाची गरज

·         III - भाषा कौशल्य विकास लेखन, वाचन, आकलन, बोधन

·         IV- अध्ययन अध्यापनाच्या पध्दती

·         V- शैक्षणिक साहित्य

·         VI - अभ्यासक्रम, वार्षीक नियोजन, घटक नियोजन, पाठ नियोजन VII - मुल्याकंन

विभाग ३ : भाषा II – इंग्रजी (३० गुण)

अ) विषयवस्तू (२४ गुण)

• शब्दभेद

• काळ

• वाक्यांचे प्रकार

• पूर्वप्रत्यय व लेख

• तुलना

• थेट व अप्रत्यक्ष वाक्य

• प्रश्नरचना व प्रश्न टॅग

• सकर्मक व अकर्मक वाक्यरचना

• वाक्प्रचार

• आकलन

• निबंध लेखन

• शब्दसंग्रह

ब) अध्यापनशास्त्र (६ गुण)

• इंग्रजी भाषेचे स्वरूप, इतिहास, महत्त्व

• द्वितीय भाषा म्हणून इंग्रजी

• इंग्रजी शिकविण्यातील अडचणी

• अध्यापन उद्दिष्टे

• ध्वनिशास्त्र

• भाषा कौशल्ये – ऐकणे, बोलणे, वाचन, लेखन

• संप्रेषण कौशल्य

• अध्यापन पद्धती व तंत्रे

• उपचारात्मक अध्यापन

• धडा नियोजन

• अभ्यासक्रम व पाठ्यपुस्तक

• मूल्यमापन

विभाग ४ : गणित (३० गुण)

अ) विषयवस्तू (२४ गुण)

१) संख्या पद्धती

• पूर्ण संख्या

• स्थानिक किंमत

• बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार

• भारतीय चलन

• अभाज्य व संयुक्त संख्या

• LCM व GCM

२) अपूर्णांक

• प्रकार

• दशांश अपूर्णांक

• चार मूलभूत क्रिया

• दैनंदिन जीवनातील उपयोग

• परिमेय संख्या

• वर्ग, वर्गमूळ, घन, घनमूळ

३) अंकगणित

• एकक पद्धत

• प्रमाण

• टक्केवारी

• सरासरी

• नफा-तोटा

४) भूमिती

• कोनांचे प्रकार

• रचना व मोजमाप

• सममिती

५) मापन

• लांबी, वजन, क्षमता, वेळ

• परिमिती व क्षेत्रफळ

६) आकडेवारी

• माहिती संकलन

• बार आलेख

ब) अध्यापनशास्त्र (६ गुण)

• गणिताचे स्वरूप

• उद्दिष्टे

• अध्यापन पद्धती

• शैक्षणिक साधने

• नियोजन

• यश चाचणी

• गणित शिक्षकाचे गुण

• निदान व उपचारात्मक अध्यापन

विभाग ५ : पर्यावरण अभ्यास (३० गुण)

अ) विषयवस्तू (२४ गुण)

• आपले शरीर व आरोग्य

• कुटुंब व समाजरचना

• काम व खेळ

• वनस्पती व प्राणी

• अन्न व पोषण

• निवारा

• हवा व प्रदूषण

• पाणी व जलस्रोत

• पृथ्वी व आकाश

• भारताचा भूगोल

• राज्याची माहिती

• भारताचा इतिहास व संस्कृती

• भारतीय राज्यघटना

• संयुक्त राष्ट्र संघटना

ब) अध्यापनशास्त्र (६ गुण)

• पर्यावरण अभ्यासाची संकल्पना व व्याप्ती

• उद्दिष्टे

• विज्ञान व समाजशास्त्राशी संबंध

• अभ्यासक्रम व्यवहार

• सतत सर्वांगीण मूल्यमापन

• शिक्षण वातावरण