अभ्यासक्रम

Total Pageviews

CTET Syllabus 2026 PDF Free Download | Paper 1 & Paper 2 | Hindi Medium

CTET Syllabus 2026 PDF Free Download | Paper 1 & Paper 2 | Hindi Medium

CTET Syllabus 2026 PDF in Hindi Paper 1 and Paper 2

The Central Teacher Eligibility Test (CTET) is one of the most important exams for candidates who want to become teachers in central government schools such as Kendriya Vidyalaya (KV), Navodaya Vidyalaya (NVS), and CBSE-affiliated schools. Every year, lakhs of aspirants appear for the CTET exam conducted by CBSE.

If you are preparing for the upcoming exam, this article provides the complete CTET Syllabus 2026 PDF in Hindi Medium for both Paper 1 and Paper 2, along with exam pattern and free download information.

CTET Exam 2026 – Overview

The CTET exam is conducted to determine the eligibility of candidates for teaching positions at different levels:

Paper 1 – For candidates who want to teach Classes 1 to 5

Paper 2 – For candidates who want to teach Classes 6 to 8

Candidates who clear CTET receive a CTET Eligibility Certificate, which is valid for lifetime as per current rules.

CTET Syllabus 2026 – Important Points

The syllabus is based on NCERT curriculum

Questions are designed to test conceptual understanding and teaching aptitude

The syllabus is same for all years, unless officially revised by CBSE

Hindi Medium candidates can appear comfortably as the syllabus and exam are available in Hindi
Download CTET Syllabus 2026 PDF in Hindi Medium. Get complete and latest CTET Paper 1 & Paper 2 syllabus with exam pattern. Free PDF download available.

The CTET 2026 syllabus covers two papers, Paper 1 (Classes I-V) and Paper 2 (Classes VI-VIII), 
focusing on Child Development & Pedagogy, Language I & II, and either Mathematics & EVS (Paper 1) or Mathematics & Science/Social Studies (Paper 2), 
assessing conceptual clarity and teaching ability through multiple-choice questions (30 marks/questions per section for most). Key areas include child psychology, inclusive education, language comprehension, and subject-specific pedagogy, based on NCERT guidelines. 
CTET 2026 Syllabus PDF in Hindi | Paper 1 & Paper 2 – Free Download

CTET Paper 1 & Paper 2 Syllabus 2026 (Hindi Medium) PDF Download

CTET Syllabus 2026 Hindi PDF | Paper 1 & Paper 2 Complete Syllabus

CTET 2026 Latest Syllabus PDF Download in Hindi | Paper I & II

CTET Exam 2026 Syllabus in Hindi PDF | Paper 1 + Paper 2
CTET Paper 1 Syllabus 2026 Hindi

CTET Paper 2 Syllabus 2026 Hindi

CTET Hindi Medium Syllabus PDF

CTET Latest Syllabus 2026

CTET Exam Syllabus in Hindi

CTET Syllabus PDF Free Download

CTET Syllabus 2026 PDF in Hindi | Paper 1 & Paper 2

 CTET 2026

Paper-I (कक्षा 1 से 5)


बाल विकास और शिक्षाशास्त्र – 30 प्रश्न

 (क) बाल विकास

(प्राथमिक विद्यालय का बालक – 15 प्रश्न)

1. विकास की अवधारणा और सीखने से उसका संबंध

2. बाल विकास के सिद्धांत

3. आनुवंशिकता और पर्यावरण का प्रभाव

4. समाजीकरण की प्रक्रिया

o सामाजिक संसार और बच्चे

o शिक्षक, माता-पिता और साथी (Peers)

5. पियाजे, कोहलबर्ग और वायगोत्स्की

o प्रमुख संकल्पनाएँ (Constructs)

o समालोचनात्मक दृष्टिकोण (Critical perspectives)

6. बाल-केंद्रित और प्रगतिशील शिक्षा की अवधारणा

7. बुद्धि की संकल्पना का समालोचनात्मक दृष्टिकोण

8. बहुआयामी बुद्धि (Multi-Dimensional Intelligence)

9. भाषा और विचार

10. लिंग एक सामाजिक निर्माण के रूप में

o लिंग भूमिकाएँ

o लिंग-पूर्वाग्रह

o शैक्षिक व्यवहार

11. शिक्षार्थियों में व्यक्तिगत भिन्नताएँ

o भाषा, जाति, लिंग, समुदाय, धर्म आदि के आधार पर विविधता को समझना

12. सीखने के लिए आकलन और सीखने का आकलन

o Assessment for Learning

o Assessment of Learning

13. विद्यालय-आधारित आकलन

14. सतत एवं व्यापक मूल्यांकन (CCE)

o दृष्टिकोण और व्यवहार

15. आकलन हेतु उपयुक्त प्रश्नों का निर्माण

o शिक्षार्थियों की तैयारी स्तर (Readiness level) का आकलन

o कक्षा में सीखने और आलोचनात्मक चिंतन को बढ़ाने के लिए

o शिक्षार्थी उपलब्धि का आकलन

 (ख) समावेशी शिक्षा की अवधारणा एवं विशेष आवश्यकता वाले बच्चों को समझना

(5 प्रश्न)

1. विविध पृष्ठभूमि के शिक्षार्थियों को संबोधित करना

o वंचित और कमजोर वर्ग

2. सीखने में कठिनाई वाले बच्चों की आवश्यकताओं को संबोधित करना

o Learning Difficulties

o Impairment आदि

3. प्रतिभाशाली शिक्षार्थी

4. रचनात्मक शिक्षार्थी

5. विशेष रूप से सक्षम (Specially-abled) शिक्षार्थी

 (ग) सीखना और शिक्षाशास्त्र

(10 प्रश्न)

1. बच्चे कैसे सोचते और सीखते हैं

2. बच्चे विद्यालय में क्यों और कैसे असफल होते हैं

3. शिक्षण और अधिगम की बुनियादी प्रक्रियाएँ

4. बच्चों की सीखने की रणनीतियाँ

5. सीखना एक सामाजिक गतिविधि के रूप में

6. सीखने का सामाजिक संदर्भ

7. बच्चा एक समस्या समाधानकर्ता के रूप में

8. बच्चा एक “वैज्ञानिक अन्वेषक” के रूप में

9. बच्चों में सीखने की वैकल्पिक अवधारणाएँ

o बच्चों की त्रुटियों को सीखने की प्रक्रिया का महत्वपूर्ण चरण समझना

10. संज्ञान, संवेग और प्रेरणा

o Cognition & Emotions

o Motivation and Learning

o सीखने में योगदान देने वाले कारक: व्यक्तिगत एवं पर्यावरणीय


II. गणित (Mathematics) – 30 प्रश्न


 (a) विषयवस्तु / Content

(15 प्रश्न)

1. ज्यामिति (Geometry)

2. आकृतियाँ एवं स्थानिक समझ

(Shapes & Spatial Understanding)

3. हमारे चारों ओर ठोस वस्तुएँ

(Solids around Us)

4. संख्याएँ (Numbers)

5. जोड़ और घटाव

(Addition and Subtraction)

6. गुणा (Multiplication)

7. भाग (Division)

8. मापन (Measurement)

9. भार / वजन (Weight)

10. समय (Time)

11. आयतन (Volume)

12. आँकड़ा प्रबंधन (Data Handling)

13. पैटर्न (Patterns)

14. धन / मुद्रा (Money)

(b) शिक्षाशास्त्रीय मुद्दे

(Pedagogical Issues – 15 प्रश्न)

1. गणित का स्वरूप और तार्किक चिंतन

o बच्चों की सोच और तर्कशक्ति को समझना

o अर्थ निर्माण की रणनीतियाँ

2. पाठ्यक्रम में गणित का स्थान

3. गणित की भाषा

4. सामुदायिक गणित (Community Mathematics)

5. औपचारिक एवं अनौपचारिक विधियों द्वारा मूल्यांकन

6. गणित शिक्षण की समस्याएँ

7. त्रुटि विश्लेषण

o गलतियों को सीखने के अवसर के रूप में समझना

8. निदानात्मक शिक्षण (Diagnostic Teaching)

9. उपचारात्मक शिक्षण (Remedial Teaching)


III. पर्यावरण अध्ययन (Environmental Studies – EVS)


कुल प्रश्न: 30

(a) विषयवस्तु / Content

(15 प्रश्न)

i. परिवार और मित्र (Family and Friends)

1. संबंध (Relationships)

2. काम और खेल (Work and Play)

3. जानवर (Animals)

4. पौधे (Plants)

ii. भोजन (Food)

iii. आवास / घर (Shelter)

iv. जल (Water)

v. यात्रा (Travel)

vi. हम जो चीज़ें बनाते और करते हैं

(Things We Make and Do)

(b) शिक्षाशास्त्रीय मुद्दे

(Pedagogical Issues – 15 प्रश्न)

1. EVS की अवधारणा और क्षेत्र (Concept and Scope of EVS)

2. EVS का महत्व

3. एकीकृत EVS (Integrated EVS)

4. पर्यावरण अध्ययन और पर्यावरण शिक्षा

5. अधिगम के सिद्धांत (Learning Principles)

6. EVS का विज्ञान एवं सामाजिक विज्ञान से संबंध और क्षेत्र

7. अवधारणाएँ प्रस्तुत करने की विधियाँ

(Approaches of presenting concepts)

8. गतिविधियाँ (Activities)

9. प्रयोग / व्यावहारिक कार्य

(Experimentation / Practical Work)

10. चर्चा (Discussion)

11. सतत एवं व्यापक मूल्यांकन (CCE)

12. शिक्षण सामग्री / शिक्षण सहायक साधन

(Teaching Material / Aids)

13. EVS शिक्षण में आने वाली समस्याएँ

(Problems of Teaching EVS)


IV. भाषा – I (Language I)

एकूण प्रश्न : 30


(a) भाषा आकलन / Language Comprehension

(15 प्रश्न)

1. अपठित उताऱ्यांचे वाचन

o दोन उतारे

 एक गद्य किंवा नाटकातील उतारा

 एक कविता

2. उताऱ्यांवर आधारित प्रश्न

o आशय समज (Comprehension)

o अनुमान काढणे (Inference)

o व्याकरण (Grammar)

o मौखिक क्षमता / शब्दज्ञान (Verbal Ability)

3. उताऱ्यांचा प्रकार असू शकतो

o साहित्यिक

o वैज्ञानिक

o कथनात्मक

o विवेचनात्मक

(b) भाषा विकासाचे शिक्षाशास्त्र

(Pedagogy of Language Development – 15 प्रश्न)

1. भाषा शिकणे आणि भाषा अर्जन

(Learning and Acquisition)

2. भाषा अध्यापनाची तत्त्वे

3. ऐकणे आणि बोलणे यांची भूमिका

o भाषेची कार्ये

o मुले भाषा साधन म्हणून कशी वापरतात

4. भाषा शिकताना व्याकरणाच्या भूमिकेवर समालोचनात्मक दृष्टीकोन

o मौखिक अभिव्यक्ती

o लिखित अभिव्यक्ती

5. विविधतेने भरलेल्या वर्गात भाषा अध्यापनातील आव्हाने

o भाषेशी संबंधित अडचणी

o चुका

o भाषिक विकार

6. भाषा कौशल्ये

o ऐकणे

o बोलणे

o वाचन

o लेखन

7. भाषा आकलन व प्रावीण्याचे मूल्यमापन

o ऐकणे

o बोलणे

o वाचन

o लेखन

8. अध्यापन-अधिगम साहित्य

o पाठ्यपुस्तक

o मल्टिमिडीया साहित्य

o वर्गातील बहुभाषिक संसाधने

9. उपचारात्मक अध्यापन (Remedial Teaching)


V. भाषा-II (Language-II)

कुल प्रश्न: 30


  (a) भाषा बोध / Comprehension

(15 प्रश्न)

1. दो अपठित गद्यांश

o गद्यांश का प्रकार हो सकता है:

 विवेचनात्मक (Discursive)

 साहित्यिक (Literary)

 कथात्मक (Narrative)

 वैज्ञानिक (Scientific)

2. गद्यांशों पर आधारित प्रश्न

o बोध (Comprehension)

o व्याकरण (Grammar)

o मौखिक क्षमता / शब्द-ज्ञान (Verbal Ability)

(b) भाषा विकास का शिक्षाशास्त्र

(Pedagogy of Language Development – 15 प्रश्न)

1. भाषा सीखना और भाषा अर्जन

(Learning and Acquisition)

2. भाषा शिक्षण के सिद्धांत

3. सुनने और बोलने की भूमिका

o भाषा के कार्य

o बच्चे भाषा को उपकरण के रूप में कैसे प्रयोग करते हैं

4. भाषा सीखने में व्याकरण की भूमिका पर समालोचनात्मक दृष्टिकोण

o मौखिक संप्रेषण

o लिखित संप्रेषण

5. विविध कक्षा में भाषा शिक्षण की चुनौतियाँ

o भाषा कठिनाइयाँ

o त्रुटियाँ

o भाषा विकार

6. भाषा कौशल

o सुनना

o बोलना

o पढ़ना

o लिखना

7. भाषा बोध और दक्षता का मूल्यांकन

o सुनना

o बोलना

o पढ़ना

o लिखना

8. शिक्षण-अधिगम सामग्री

o पाठ्यपुस्तक

o मल्टी-मीडिया सामग्री

o कक्षा के बहुभाषी संसाधन

9. उपचारात्मक शिक्षण (Remedial Teaching)

सारांश ........... Language-I और Language-II में छोटा अंतर

• Language-I → एक गद्य + एक कविता

• Language-II → दो गद्यांश (कोई कविता नहीं)

• Pedagogy दोनों में लगभग समान

CTET 2026


Paper-II (कक्षा 6 से 8) – Elementary Stage


I. बाल विकास और शिक्षाशास्त्र

कुल प्रश्न : 30

(a) बाल विकास

(प्राथमिक/उच्च प्राथमिक विद्यालय का बालक – 15 प्रश्न)

1. विकास की अवधारणा और उसका सीखने से संबंध

2. बाल विकास के सिद्धांत

3. आनुवंशिकता एवं पर्यावरण का प्रभाव

4. समाजीकरण की प्रक्रिया

o सामाजिक संसार और बच्चे

o शिक्षक, माता-पिता एवं सहपाठी

5. पियाजे, कोहलबर्ग और वायगोत्स्की

o प्रमुख संकल्पनाएँ (Constructs)

o समालोचनात्मक दृष्टिकोण (Critical perspectives)

6. बाल-केंद्रित और प्रगतिशील शिक्षा की अवधारणा

7. बुद्धि की संकल्पना का समालोचनात्मक दृष्टिकोण

8. बहुआयामी बुद्धि (Multi-Dimensional Intelligence)

9. भाषा और विचार

10. लिंग एक सामाजिक निर्माण के रूप में

o लिंग भूमिकाएँ

o लिंग-पूर्वाग्रह

o शैक्षिक व्यवहार

11. शिक्षार्थियों में व्यक्तिगत भिन्नताएँ

o भाषा, जाति, लिंग, समुदाय, धर्म आदि की विविधता के आधार पर अंतर को समझना

12. सीखने के लिए आकलन और सीखने का आकलन

o Assessment for Learning

o Assessment of Learning

13. विद्यालय-आधारित आकलन

14. सतत एवं व्यापक मूल्यांकन (CCE)

o दृष्टिकोण और व्यवहार

15. उचित प्रश्नों का निर्माण

o शिक्षार्थियों की तैयारी स्तर (Readiness level) का आकलन

o कक्षा में सीखने और आलोचनात्मक चिंतन को बढ़ाने हेतु

o शिक्षार्थी उपलब्धि का आकलन

(b) समावेशी शिक्षा की अवधारणा एवं विशेष आवश्यकता वाले बच्चों को समझना

(5 प्रश्न)

1. विविध पृष्ठभूमि के शिक्षार्थियों को संबोधित करना

o वंचित एवं कमजोर वर्ग

2. सीखने में कठिनाई वाले बच्चों की आवश्यकताओं को संबोधित करना

o Learning Difficulties

o Impairment आदि

3. प्रतिभाशाली शिक्षार्थी

4. रचनात्मक शिक्षार्थी

5. विशेष रूप से सक्षम (Specially-abled) शिक्षार्थी

(c) सीखना और शिक्षाशास्त्र

(10 प्रश्न)

1. बच्चे कैसे सोचते और सीखते हैं

2. बच्चे विद्यालय में क्यों और कैसे ‘असफल’ होते हैं

3. शिक्षण-अधिगम की बुनियादी प्रक्रियाएँ

4. बच्चों की सीखने की रणनीतियाँ

5. सीखना एक सामाजिक गतिविधि के रूप में

6. सीखने का सामाजिक संदर्भ

7. बच्चा एक समस्या समाधानकर्ता के रूप में

8. बच्चा एक ‘वैज्ञानिक अन्वेषक’ के रूप में

9. बच्चों में सीखने की वैकल्पिक अवधारणाएँ

o बच्चों की ‘त्रुटियों’ को सीखने की प्रक्रिया का महत्वपूर्ण चरण समझना

10. संज्ञान, संवेग और प्रेरणा

o Cognition & Emotions

o Motivation and Learning

o सीखने में योगदान देने वाले कारक : व्यक्तिगत एवं पर्यावरणीय


II. गणित और विज्ञान (Mathematics and Science)

कुल प्रश्न : 60

(i) गणित (Mathematics)

कुल प्रश्न : 30


(a) विषयवस्तु / Content

(20 प्रश्न)

🔹 संख्या पद्धति (Number System)

1. संख्याओं की पहचान (Knowing Our Numbers)

2. संख्याओं के साथ खेलना (Playing with Numbers)

3. पूर्ण संख्याएँ (Whole Numbers)

4. ऋणात्मक संख्याएँ एवं पूर्णांक

(Negative Numbers and Integers)

5. भिन्न (Fractions)

🔹 बीजगणित (Algebra)

6. बीजगणित का परिचय

(Introduction to Algebra)

7. अनुपात एवं समानुपात

(Ratio and Proportion)

🔹 ज्यामिति (Geometry)

8. मूल ज्यामितीय अवधारणाएँ (2-D)

9. प्रारंभिक आकृतियों की समझ (2-D एवं 3-D)

10. सममिति (प्रतिबिंब)

11. रचना

(सीधी धार वाली स्केल, प्रोट्रैक्टर, कंपास का उपयोग)

12. क्षेत्रमिति (Mensuration)

13. आँकड़ा प्रबंधन (Data Handling)

(b) शिक्षाशास्त्रीय मुद्दे / Pedagogical Issues

(10 प्रश्न)

14. गणित का स्वरूप एवं तार्किक चिंतन

15. पाठ्यक्रम में गणित का स्थान

16. गणित की भाषा

17. सामुदायिक गणित

18. मूल्यांकन

19. उपचारात्मक शिक्षण

20. गणित शिक्षण की समस्याएँ


(ii) विज्ञान (Science)

कुल प्रश्न : 30


(a) विषयवस्तु / Content

(20 प्रश्न)

🔹 भोजन (Food)

1. भोजन के स्रोत

2. भोजन के घटक

3. भोजन की सफाई

🔹 पदार्थ (Materials)

4. दैनिक उपयोग की सामग्री

🔹 सजीव संसार

5. सजीव जगत

(The World of the Living)

🔹 गति, लोग एवं विचार

6. गतिशील वस्तुएँ, लोग एवं विचार

(Moving Things, People and Ideas)

🔹 वस्तुएँ कैसे कार्य करती हैं

7. विद्युत धारा एवं परिपथ

8. चुम्बक

🔹 प्राकृतिक घटनाएँ

9. प्राकृतिक घटनाएँ

(Natural Phenomena)

🔹 प्राकृतिक संसाधन

10. प्राकृतिक संसाधन

(Natural Resources)

(b) शिक्षाशास्त्रीय मुद्दे / Pedagogical Issues

(10 प्रश्न)

11. विज्ञान का स्वरूप एवं संरचना

12. प्राकृतिक विज्ञान : उद्देश्य एवं लक्ष्य

13. विज्ञान को समझना एवं उसकी सराहना

14. शिक्षण दृष्टिकोण / एकीकृत दृष्टिकोण

15. अवलोकन, प्रयोग एवं खोज

(विज्ञान की विधि)

16. नवाचार

17. पाठ्य सामग्री एवं शिक्षण सहायक साधन

18. मूल्यांकन

o संज्ञानात्मक

o मनो-गतिक

o भावात्मक

19. विज्ञान शिक्षण की समस्याएँ

20. उपचारात्मक शिक्षण


III. सामाजिक अध्ययन / सामाजिक विज्ञान

कुल प्रश्न : 60


(a) विषयवस्तु / Content

(40 प्रश्न)

🔹 इतिहास (History)

1. कब, कहाँ और कैसे

2. प्रारंभिक समाज

3. प्रथम किसान और पशुपालक

4. प्रथम नगर

5. प्रारंभिक राज्य

6. नए विचार

7. प्रथम साम्राज्य

8. दूरस्थ देशों से संपर्क

9. राजनीतिक विकास

10. संस्कृति और विज्ञान

11. नए राजा और राज्य

12. दिल्ली के सुल्तान

13. स्थापत्य कला

14. साम्राज्य की स्थापना

15. सामाजिक परिवर्तन

16. क्षेत्रीय संस्कृतियाँ

17. कंपनी शासन की स्थापना

18. ग्रामीण जीवन और समाज

19. उपनिवेशवाद और जनजातीय समाज

20. 1857–58 का विद्रोह

21. महिला और सुधार आंदोलन

22. जाति व्यवस्था को चुनौती

23. राष्ट्रवादी आंदोलन

24. स्वतंत्रता के बाद भारत


🔹 भूगोल (Geography)


25. सामाजिक अध्ययन एवं विज्ञान के रूप में भूगोल

26. सौरमंडल में पृथ्वी

27. ग्लोब

28. पर्यावरण : प्राकृतिक एवं मानवीय

29. वायु

30. जल

31. मानव पर्यावरण : बसावट, परिवहन और संचार

32. संसाधन : प्राकृतिक एवं मानवीय

33. कृषि


🔹 सामाजिक एवं राजनीतिक जीवन

(Social and Political Life)


34. विविधता

35. सरकार

36. स्थानीय सरकार

37. आजीविका

38. लोकतंत्र

39. राज्य सरकार

40. मीडिया को समझना

41. लिंग की समझ

42. संविधान

43. संसदीय सरकार

44. न्यायपालिका

45. सामाजिक न्याय और हाशिये पर स्थित वर्ग


(इतिहास + भूगोल + सामाजिक-राजनीतिक जीवन से कुल 40 प्रश्न)


(b) शिक्षाशास्त्रीय मुद्दे / Pedagogical Issues

(20 प्रश्न)

46. सामाजिक विज्ञान / सामाजिक अध्ययन की अवधारणा और स्वरूप

47. कक्षा-कक्षीय प्रक्रियाएँ, गतिविधियाँ एवं संवाद

48. आलोचनात्मक चिंतन का विकास

49. अन्वेषण / अनुभवजन्य साक्ष्य

50. सामाजिक विज्ञान के शिक्षण की समस्याएँ

51. स्रोत : प्राथमिक एवं द्वितीयक

52. परियोजना कार्य

53. मूल्यांकन


IV. भाषा – I

एकूण प्रश्न : 30


• भाषा आकलन (Language Comprehension) – 15 प्रश्न

• अपठित उताऱ्यांचे वाचन – दोन उतारे

o एक गद्य किंवा नाटकातील उतारा

o एक कविता

• उताऱ्यांवर आधारित प्रश्न :

o आशय समज (Comprehension)

o अनुमान काढणे (Inference)

o व्याकरण (Grammar)

o मौखिक क्षमता / शब्दसामर्थ्य (Verbal Ability)

• गद्य उताऱ्याचा प्रकार असू शकतो :

o साहित्यिक

o वैज्ञानिक

o कथनात्मक

o विवेचनात्मक

• भाषा विकासाचे शिक्षाशास्त्र (Pedagogy of Language Development) – 15 प्रश्न

• भाषा शिकणे आणि भाषा अर्जन

• भाषा अध्यापनाची तत्त्वे

• ऐकणे व बोलणे यांची भूमिका

o भाषेची कार्ये

o मुले भाषा साधन म्हणून कशी वापरतात

• भाषा अध्यापनासाठी IT (तंत्रज्ञान) साधन म्हणून वापर

• भाषा शिकताना व्याकरणाच्या भूमिकेवर समालोचनात्मक दृष्टीकोन

o मौखिक अभिव्यक्ती

o लिखित अभिव्यक्ती

• विविधतेने भरलेल्या वर्गात भाषा अध्यापनातील आव्हाने

o भाषिक अडचणी

o चुका

o भाषिक विकार

• भाषा कौशल्ये

o ऐकणे

o बोलणे

o वाचन

o लेखन

• भाषा आकलन व प्रावीण्याचे मूल्यमापन

o ऐकणे

o बोलणे

o वाचन

o लेखन

• अध्यापन–अधिगम साहित्य

o पाठ्यपुस्तक

o मल्टिमिडीया साहित्य

o वर्गातील बहुभाषिक संसाधने

• उपचारात्मक अध्यापन (Remedial Teaching)


V. भाषा – II

कुल प्रश्न : 30


• भाषा बोध (Comprehension) – 15 प्रश्न

• दो अपठित गद्यांश

o विवेचनात्मक

o साहित्यिक

o कथात्मक

o वैज्ञानिक

• गद्यांशों पर आधारित प्रश्न

o आशय बोध

o व्याकरण

o मौखिक क्षमता / शब्दसामर्थ्य

• भाषा विकास का शिक्षाशास्त्र

(Pedagogy of Language Development) – 15 प्रश्न

• भाषा सीखना और भाषा अर्जन

• भाषा शिक्षण के सिद्धांत

• सुनने और बोलने की भूमिका

o भाषा के कार्य

o बच्चे भाषा को एक उपकरण के रूप में कैसे उपयोग करते हैं

• भाषा सीखने में व्याकरण की भूमिका पर समालोचनात्मक दृष्टिकोण

o मौखिक अभिव्यक्ति

o लिखित अभिव्यक्ति

• विविधता से भरी कक्षा में भाषा शिक्षण की चुनौतियाँ

o भाषिक कठिनाइयाँ

o त्रुटियाँ

o भाषिक विकार

• भाषा कौशल

o सुनना

o बोलना

o पढ़ना

o लिखना

• भाषा बोध एवं प्रावीण्य का मूल्यांकन

o सुनना

o बोलना

o पढ़ना

o लिखना

• शिक्षण–अधिगम सामग्री

o पाठ्यपुस्तक

o मल्टीमीडिया सामग्री

o कक्षा के बहुभाषिक संसाधन

• उपचारात्मक शिक्षण (Remedial Teaching).